Doświadczenie wykazuje, że podczas eksploatacji samochodu wyko­nywanie napraw bieżących przez wymianę poszczególnych części jest konieczne tylko w niektórych mechanizmach silnika. W okresie użytko­wania pojazdu, między kolejnymi naprawami głównymi, nie występuje na ogół konieczność naprawy lub wymiany podstawowych części takich zespołów samochodu, jak: tylny most, wały napędowe, skrzynka bie­gów, piasty kół — oczywiście pod warunkiem prawidłowej i w odpo­wiednim czasie przeprowadzonej obsługi oraz regulacji luzów w mecha­nizmach. Przebieg międzynaprawczy silnika można natomiast przedłużyć tyl­ko przez wymienienie w odpowiednim czasie pierścieni tłokowych oraz panewek. Wymianę taką trzeba przeprowadzać dostatecznie wcześnie, nim jeszcze nadmierne zużycie części nie spowoduje konieczności szli­fowania gładzi cylindrów lub czopów wału korbowego. Określenie terminów, w których należałoby już wymieniać pierście­nie tłokowe i panewki korbowe jest dość trudne, ponieważ intensy­wność zużywania się tego rodzaju części zależy od wielu czynników, wśród których bardzo istotne znaczenie mają warunki użytkowania sa­mochodu. Bez względu na zakres naprawy (bieżąca, średnia lub główna) silnik należy naprawiać tylko w przypadkach nieodzownych. Decyzję o ko­nieczności skierowania silnika do naprawy podejmuje się na podstawie wyników okresowego przeglądu technicznego lub przeglądu doraźnego, przeprowadzanego w razie wykrycia niedomagań lub usterek unie­możliwiających dalsze użytkowanie silnika. Ustalając zakres niezbędnej naprawy należy mieć na uwadze, że w ramach tej naprawy jednocześ­nie powinny być usunięte wszelkie niedomagania i usterki mające wpływ na przydatność eksploatacyjną silnika. Różnego rodzaju typowe niedomagania silnika, wraz z podaniem ich objawów zewnętrznych i przyczyn, omówiono w dalszym ciągu tej części. Rozpatrując poszczególne niedomagania podano od razu naj­prostsze sposoby usuwania wykrytych usterek i wskazania eksploata­cyjne, których przestrzeganie może zapobiec powstawaniu danego nie­domagania. Wykonywanie większości zabiegów naprawczych przekracza zwykle możliwości kierowcy. W zasadzie książka ta jest przeznaczona dla kie­rowców i uwzględnia poziom ich wiadomości fachowych oraz przygo­towania warsztatowego. Krótkie informacje o metodach naprawy uszkodzeń, których wielu kierowców prawdopodobnie samodzielnie nigdy nie będzie usuwać, podano w tym rozdziale głównie w celu usu­nięcia niejasności i wątpliwości. Wiadomości te są natomiast niezbędne licznym kierowcom-mechanikom, wykonującym rozmaite, nieraz dość poważne, naprawy „sposobem gospodarczym". Wszystkie niedomagania silnika samochodowego podzielić można na dwie grupy: 2.niesprawności, które można usunąć bez kierowania silnika do napra­wy, likwidowane w ramach przeglądów okresowych samochodu; 3.niedomagania, których usunięcie wymaga częściowej lub całkowitej rozbiórki silnika, a więc skierowania go do naprawy. Do tego rodzaju niedomagań należy przede wszystkim zaliczyć: przedmuchy spalin do skrzyni korbowej; wskutek przenikania spa­lin, których nie nadąża odprowadzać układ przewietrzania silnika, bardzo szybko zużywa się olej silnikowy, a ponadto w skrzyni kor­bowej utrzymuje się nadciśnienie powodujące przeciekanie oleju przez uszczelnienia (np. przez uszczelniacze wału korbowego, gniaz­do wałka rozdzielacza w kadłubie, uszczelki miski olejowej itp.; spadek ciśnienia oleju w układzie smarowania poniżej 1 kG/cm2 (kontrola podczas ruchu samochodu z prędkością około 50 km/h); jednocześnie obserwuje się zwykle zwiększone zużycie oleju; — zwiększone zużycie paliwa (o około 10% lub nawet więcej). Należy podkreślić, że objawy zewnętrzne towarzyszące wymienionym niedomaganiom uchodzą często uwadze kierowców, zwłaszcza początko­wo, kiedy pogorszenie się sprawności silnika jest jeszcze stosunkowo mało uchwytne. Niekiedy niedomagania takie błędnie kwalifikuje się do niesprawności, z którymi silnik może jeszcze pracować. Taka ocena stanu technicznego silnika jest oczywiście niedopuszczalna. Zaniedbanie wykonania niezbędnych zabiegów naprawczych wzmaga bowiem w kon­sekwencji intensywność zużycia poszczególnych części i podzespołów, co w krótkim okresie dalszego użytkowania niesprawnego już silnika doprowadza do zupełnego zniszczenia najważniejszych i najkosztowniej­szych jego części. Jeżeli ujawniają się jakiekolwiek niedomagania w pracy silnika, na­leży przede wszystkim upewnić się co do sprawnego działania jego układów pomocniczych i osprzętu. Wzrost zużycia paliwa lub oleju jest bowiem często następstwem np. spalania detonacyjnego, nieprawidło­wego ustawienia wyprzedzenia zapłonu, niedostatecznego chłodzenia lub przewietrzania skrzyni korbowej itd. Nie powinno się więc wybudowywać silnika z ramy pojazdu, a zwła­szcza rozbierać silnika, nie upewniwszy się uprzednio o całkowitej sprawności działania poszczególnych jego układów i podzespołów osprzętu. Naruszenie bowiem dopasowania się takich części, jak pa­newki lub pierścienie uszczelniające, skraca okres ich użytkowania. Jednak kiedy silnik z jakichkolwiek powodów podlega rozbiórce, nie powinno się robić oszczędności na pierścieniach uszczelniających i pa­newkach, lecz w miarę możności należy, korzystając z okazji, od razu wymienić je na nowe. Jeżeli w trakcie naprawy związanej z rozbiórką silnika nie wymie­nia się pierścieni tłokowych i panewek na nowe, to zwykle po ponow­nym złożeniu silnika obserwuje się wzmożone przedmuchy spalin do skrzyni korbowej — właśnie wskutek naruszenia wzajemnego dopa­sowania się pierścieni uszczelniających do gładzi cylindrów (częściowo zużyte powierzchnie współpracujące ponownie docierają się do siebie). Natomiast kiedy pierścienie tłokowe oraz gładź cylindrów wykazują dość duże zużycie lub odkształcenia (np. owalizację), ponowne dotarcie się ich jest w ogóle niemożliwe. Wskutek rozebrania łożysk naruszone zostaje wzajemne dopasowanie częściowo zużytych panewek i czopów łożysk. Ponieważ wskutek ubyt­ku materiału z pracujących powierzchni części te straciły już swoje pierwotne kształty geometryczne, ponowne ich dotarcie się nie jest możliwe i ponownie złożone łożyska w ciągu krótkiego czasu ulegają zniszczeniu. Jak z powyższego wynika, wyjęte z silnika panewki i pierścienie tłokowe każdorazowo powinny być zastąpione nowymi, o odpowiednich wymiarach naprawczych, a niekiedy nowymi o wymiarach nominal­nych. Wymiana taka przedłuża wydatnie okres użytkowania najko­sztowniejszych i trudnych do naprawy części silnika, jak kadłub i wał korbowy. Omawiając uszkodzenia i niedomagania silnika należy mieć na uwa­dze, że prawie każde z jego niedomagań powoduje spadek mocy użytecz­nej silnika. Zbędne jest więc każdorazowe wymienianie tego objawu w ramach charakterystycznych objawów poszczególnych ro­dzajów niedomagań. Z drugiej strony, moc użyteczna silnika zależy od wielu czynników (napełnienie cylindrów, regulacja zespołów itd.). Jeżeli więc obserwuje się spadek mocy silnika lub pogorszenie zryw-ności pojazdu (silnik „źle ciągnie"), to jest to niewątpliwy objaw ja­kiegoś niedomagania, którego powód niezwłocznie należy wykryć i usu­nąć.